Canlıların yapısında bulunan bileşikler organik ve inorganik bileşikler olmak üzere ikiye ayrılır. Bu bileşikler canlının yaşamını devam ettirebilmesi ve fonksiyonlarını kullanabilmesi adına hayati önem taşır. Canlılarda yapı oluşturma, enerji verme ve canlılık olaylarının gerçekleşmesinde görev alırlar.

İnorganik Bileşikler

Bu bileşik türü canlının yapısına katılarak düzenleme gibi görevlerde yer alırlar. Enerji vermeyen bir bileşik türü olan inorganik bileşikler canlı yapıları oluşturup canlılık olaylarında görev alırlar. En bilinen inorganik bileşik örnekleri su, asit, baz, tuz ve minerallerdir. İnorganik bileşiklerin en önemli özelliği canlı vücudunda sentezlenemezler bu nedenle vücuda dışarıdan alınmak zorundadırlar.

a.Su

İnorganik bileşiklerden olan sudan bahsedelim. Örneğin insan vücudunun %60′ı sudan oluşmaktadır. İnsan vücudunda bulunan kemiğin %20′si su iken bu oran beyinde %80′dir. Canlıların tümü suyu bir şekilde kullanırlar. Öyle ki insan vücudu boşaltım, solunum, terleme, dokuların oluşumunda sürekli suyu kullanır. İdrar, terleme ve solunum ile sürekli su kaybederiz. Bu nedenle inorganik bileşik olan suyu sürekli vücudumuza almak zorundayız. Bir insanın günlük ihtiyacı normal şartlar altında günde iki litredir.

b.Asit

Asitler enzimlerin çalışması için gerekli olan ph değerini oluştururlar. Parçalandıklarında hidrojen ortaya çıkarırlar.

c.Bazlar

Suda çözündüklerinde hidroksil (OH) iyonu veren bileşiklerdir. Hücre içi ve hücre dışı olaylarda asit baz dengesini sağlayarak görev alırlar.

d.Mineraller

Vücudumuzda kendimiz oluşturamayıp dışarıdan su ve besinlerle aldığımız inorganik tuzlardır. Vücutta tuz olarak yada organik maddelerin yapısına katılarak kullanılırlar. Sağlıklı bir yaşam için mineraller vücuda alınmalıdır. Minerallerden bazıları ise kalsiyum, bakır, demir, krom, magnezyum, potasyum vb…

e.Tuz

Hücrenin dışarıdan su alıp vermesinde görevlidir. Hücredeki tuz miktarı fazlaysa hücre içine su alınır eğer hücre dışında tuz fazla ise hücre dışına su verilir. Bu şekilde hücresel fonksiyonlar düzenlenir.

bilesik türleri

Organik Bileşikler

Bu bileşik türü hücrelere enerji verici, bazı yerlerde yapı maddesi, bazıları da metabolizma düzenleyici olarak kullanılırlar. En bilindik organik bileşikler karbonhidrat, yağ, protein, enzimler, nükleik asitler ve vitaminlerdir. Organik bileşiklerden karbonhidratları inceleyelim;

a.Karbonhidratlar

Karbonhidratlar enerji verici olarak kullanılırlar. Karbon, hidrojen ve oksijenden oluşan bu organik bileşik insan ve hayvanlarda glikojen olarak depolanırken bitkilerde nişasta ve selüloz olarak bulunur. Parçalanması kolay oldukları için enerji verici olarak ilk sırada kullanılırlar. Büyüklüklerine göre monosakkaritler, disakkaritler ve polisakkaritler olarak üçe ayrılırlar.

b.Yağlar

Suda erimeyen yağlar insan vücudunda karaciğerde ve ince bağırsakta parçalanır. Bakınız yağın sindirilmesindeki görevli organlar Parçalanması oldukça güç yalnız yüksek enerji verici bir bileşik türüdür. Bir takım vitaminlerin yağda çözüldüğü ve bu şekilde emildiği bilinir. Bu vitaminler ise A,D,E ve K’dır. Yağlar deri altında tabaka oluşturarak vücudu dış etkilere karşı korur. Aynı şekilde iç organları sararak darbelere karşı koruduklarıda bilinmektedir.

Aşırı yağlı besinler sindirilmesi güç olduğundan midede uzun süre kalarak tokluk hissi verir. Yapı olarak üçe ayrılırlar nötral yağlar, fosfolipitler ve steroidler.

c.Proteinler

Bu organik bileşik türü Karbon, Hidrojen, Oksijen ve Azottan oluşur. Hatta bazı protein türlerinde Kükürt ve Fosforda bulunabilir. Canlılık faaliyetlerinin devamlılığı için şart olan bir bileşik türüdür. Hücrenin yapısına katılır ve kullanım bakımından karbonhidratlardan sonra sırayı alır. Proteinlerin en küçük yapı taşı ise aminoasitlerdir.

Yapı malzememesi, onarıcı, düzenleyici en son çare olarak enerji verici olarak kullanılır. Ayrıca DNA sentezlenmesinde görev alan önemli bir organik bileşiktir. Vücudumuza yeterince protein almazsak bazı hastalıklar oluşabilir. Bknz

d.Vitaminler

Organik bileşiklerden dışarıdan alınması gereken en önemlisidir. Düzenleyici ve hastalıklara karşı koruyucu olarak kullanılırlar. Hiçbir enerji verici özelliği yoktur ve depolanamazlar. Herhangi bir sinidirime gereksinim duymadan direk hücre ve kana karışırlar. Enzimatik olaylarda kofaktör olarak görev alırlar.

Vitaminler Suda ve yağda çözünen olmak üzere ikiye ayrılır. Suda çözünen vitaminler B,C yağda çözünen vitaminler ise A,D,E ve K’dır.

e.Nükleik Asitler

Hücre için en önemli organik bileşik türüdür. Tüm canlılarda DNA ve RNA olarak bulunurlar. Hücre içi faaliyetlerin düzenlenmesi ve işlevinde tamamen sorumludurlar.

f.Enzimler

Enzimler hücre içi faaliyerleri hızlandırılmasında etkin görev alırlar. Bozulmadan aynı reaksiyonu tekrar tekrar yapabilme özellikleri vardır. Canlı yada cansız ortamda çalışabilirler. Ayrıca enzimler dıştan içe doğru etki ederler.

Canlıların yapısında bulunan temel bileşikler nelerdir?
2 votes, 4.00 avg. rating (81% score)

Etiketler:,